Ay Işıldadı
Ay Işıldadı
Ay'da Parlak Patlama
Aya Çarpan Bir Meteor Nasıl Görünür Hale Gelebilir?
Bright Explosion on the Moon
Mehmet Keçeci
18.05.2013
Ay'da hiç oksijen olmadığından çarpma sonucu bir ışıldama olabilir mi?
NASA (LRO-Lunar Reconnaissance Orbiter-Ay Keşif Uzay Aracı, Yörüngecisi) 2005 yılından bu yana Ay'ın yüzeyine/surface düşen, çarpan/hitting meteoroidleri/meteoroids gözlemektedir. Bu gözleme "Ay Meteor Yağmurları/Duşları/Sağanakları, Lunar Meteor Showers" denmektedir. Şu ana kadar 300'den fazla çarpma tespit edilmiştir. [1]
17.03.2013 tarihinde NASA'nın gözlemini yaptığı Mare Imbrium'da (Sea of Rains, Sea of Showers; Yağmurların, Sağanakların, Duşların Denizi) en büyük patlama (biggest exploxion) gerçekleşti. Mare Latince deniz/sea, çoğulu Maria yani denizler/seas anlamına geliler. Eski astronomi bilginleri buradaki büyük, koyu, bazaltik ovaları (large, dark, basaltic plains) deniz zannettiklerinden böyle adlandırmışlardır. Günümüzde biliyoruz ki bunların oluşumu eski volkanlara dayanmaktadırlar (bazıları tam olarak açıklanamamaktadırlar, çarpmaların, patlamaların etkisi vs.). Buralar tepelerden/highlands daha az ışığı yansıttıkları ve demirce zengin bileşimlerden (iron-rich compositions) oluştuklarından çıplak gözle (naked eye) deniz gibi görünürler. Bu denizler ay'ın %16'sını oluştururlar ve en çokta Dünyaya yakın olan taraftadırlar. Uzak tarafında ise bir kaç büyük krater mevcuttur.
Bu deniz bazaltlarına baktığımızda bunların volkanlar sonucu oluşmuş kaya kütleleri oldukları görülmektedirler. Dünyamızdada bol miktarlarda bulunmaktadırlar. Siyah renkte sert ve dayanıklı bir taştır ve kitle, damar, akıntı halinde yoğun, kalın, kesif miktarlarda bulunmaktadırlar. Bu yüzden inşaat malzemesi olarak kullanılırlar. Bazalt magmatik kayaçkarın yeryüzüne ulaşarak soğumasından oluşurlar. Bazalt bunun volkanik kayaçların (extrusive, ekstruzif, püskürük) mafik sınıfından içindeki silikat/Silicate miktarı (SiO2)<%52 olan bir kayadır ki yeryüzü minarellerinin %90'ı bu silikatlardan oluşmaktadır. Tüm minarellerin ise %30'unu oluşturur. 1564-1572 yılında Diyarbakır valisi Berham Paşa tarafından Mimar Sinan'a yaptırılan Berham Paşa Camii bazalt taşla yapılmış güzel bir örnektir.
Berham Paşa Camii/Diyarbakır/Türkiye 1564-1572 Mimar Sinan
Bu patlamayı gerçekleştiren 30-40 cm çapında 40 kg ağırlığında 90.123 km/saat hız ile çarpması sonucu 5 ton/tnt etkisi ile patlayarak dünyamızdan gözle görülür hale gelmiştir. Ayda oksijen olmadığından yanma meydana gelemez fakat çarpmanın etkisi şiddetli olduğundan erime ve bu eriyenlerin içindeki baddelerde bulunan farklı kimyasallardan dolayı ortaya çıkan çok fazla enerji ışımaya neden olur. Bizde böylece bu çarpmayı görebilmiş oluruz. Bu 4. kadirdeki bir yıldıza (4th magnitude star) eşdeğer olmuştur.
