CERN Deneyi Hakkında Sorular
Questions About the CERN Experiment
Mehmet Keçeci
27.03.2012

Belli aralıklar ile CERN (Kuruluş:1952-1954) hakkında gelen sorulara özel cevap vermek yerine genel olarak cevap vermeyi uygun olacağını düşündüm.
Sorular:
1. CERN'de (Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire) şu anda ulaşılan enerji nedir?
Cevap 1: Şu an için 4TeV'tur. Fakat ilerleyen yıllarda hedef 7+7=14TeV'tur. Bunu günlük ve anlık takip edebilirsiniz. Fakat bu verilen enerji protonların çarpışma enerjileri değildir çünkü hızlanırken farklı sebeplerden dolayı kaybedilen enerjiler vardır. Fakat şu an için 100-220 GeV'lar ve ötesi net olarak sağlanmaktadır.
(1 trilyon elektron volt = 1 TeV =1012 eV yaklaşık bir sivrisineğin kanat çırpma enerjisidir.)
Daha öncesinde Tevatron/Fermilab'da (ABD/Chicago) 1,96TeV'a ulaşılmıştı.
http://vistar-capture.web.cern.ch/vistar-capture/lhc1.png den veya aşağıdaki alandan çalıştığı anlarda anlık görmek mümkündür.
2. CERN'de protonlar ışık hızının % kaçına kadar hızlandırılıyorlar?
Cevap:2 Işık hızının 99.999999% ile 0.999999991% oranında hızlandırılırlar.

3. LHC (Large Hadron Collider-Geniş Hadron Çarpıştırıcısı GHÇ) kaç km'dir?
Cevap 3: 27 km lik bir dairedir.
4. LHC yerin kaç metre altındadır?
Cevap4: 50 ile 175m altındadır.
5. LHC hangi bölümlerden oluşur?
Cevap 5:
- ALICE A Large Ion Collider Experiment at CERN LHC
- ATLAS A large Toroidal LHC ApparatuS
- CMS The Compact Muon Solenoidan Experiment for the Large Hadron Collider at CERN
- LHCb Large Hadron Collider beauty experiment
- TOTEM Total Cross Section, Elastic Scattering and Diffraction Dissociation at the LHC
- LHCf Large Hadron Collider forward
6. LHC'de elde edilen vakum basıncı nedir?
Cevap 6: 3 kademeli vakum uygulanarak
- Ultrayüksek ışın vakumu (10-10 Torr (~3 milyon molekül/cm3)) (! Toor 1mmHg-Civa'nın sağladığı basınçtır. 1 atmosfer basıncı 760 mmHg'dir)
- Cryomagnetler için izolasyon vakumu (10-6 Torr)
- Helyum dağıtım hattı için izolasyon vakumu (QRL)
7. Kullanılan mıknatıslar ne kadar alan üretirler?
Cevap 7: 8,33 Tesla
8. LHC ne kadar bir enerji harcar?
Cevap 8: Aylık ortalama 180MW
9. LHC'de zaman ve uzay eğrildi mi?
Cevap 9: Uzay-Zaman kütlenin olduğu her alanda eğilir. Fotonun durgun kütlesi sıfırdır fakat hareket halinde iken izafiyetten dolayı kütle kazanır ve uzay zamanı eger. Bu deneyde özellikle protonlar kullanıldığından onlarda kütleli parçacıklar olduğundan ister durgun hallerinde isterse hareketli hallerinde uzay-zamanı eğerler.
10. LHC'de alanlar birleşti mi?
Cevap 10: Elektromanyetik ve Zayıf etkileşimin birleştiği daha önce gösterilmişti GSW modeli ve daha sonraki deneylerde bunlar gözlemlenmişlerdi şu anda LHC'da bu seviyelerin üzerine çıkılmış fakat Güçlü Nükleer Kuvvetin birleşimi için seviye çok düşüktür.
11. LHC'de ne yapılmak isteniyor?
Cevap 11:
İlk etapta Standart Modelin bir öngörüsü olan Higgs Bozonunun kesin bulunması çalışmaları yapılmaktadır. Bu gün itibari ile 2,3 Sigma %97 doğruluk değeri ile doğruluğu kabul edilmektedir. Büyük bir ihtimalle yazın daha kesin bir dille 2,6 Sigma %99 kesinlikle ve seneyede 3 Sigma oran kesinliği ile açıklanacaktır.
Daha sonra Süpersimetri, yüksek boyutlar, kara madde ve enerji, Big Bang'in ilk anları ve sonrasının daha iyi anlaşılması, yeni parçacıklar, diğer modellerin testleri ve öngörileri gibi bir çok konular vardır.
